Anacamptis (Orchis) morio w Bieszczadach Zachodnich
Storczyk samiczy Anacamptis (Orchis) morio jest jednym z wielu gatunków z rodziny storczykowatych Orchidaceae, które na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat drastycznie zmniejszyły swoją liczebność i rozmieszczenie na terenie Polski.
 |
Polska
Czerwona Księga Roślin z 2001 roku podaje, że w ostatnich dwudziestu
latach gatunek ten został potwierdzony na zaledwie 60 stanowiskach
tylko w południowej części kraju z dawnych 300 lokalizacji
rozmieszczonych na terenie całej Polski. Ta sama księga podaje, że
storczyk samiczy ma statut EN (endangered) gatunku zagrożonego
wyginięciem we florze Polski. Natomiast na Red list of plants and fungi
in Poland z 2006 roku ma statut V (vulnereble) gatunku zagrożonego,
który w najbliższej przyszłości zostanie przesunięty do kategorii
wymierających – krytycznie zagrożonych, zakładając że nadal będą
działać czynniki zagrożenia. Dane historyczne ukazują, że gatunek był dawniej rozpowszechniony w polskich Karpatach Wschodnich – w Bieszczadach Zachodnich i Górach Sanocko-Turczańskich. Wraz z zaniechaniem tradycyjnej górskiej gospodarki pastwiskowo-łąkarskiej w Bieszczadach Zachodnich po masowych wysiedleniach lokalnej ludności wiele dawnych stanowisk, a przede wszystkim siedlisk tego gatunku, zanikło w drodze sztucznych zalesień, spontanicznej sukcesji wtórnej oraz zmian w zagospodarowaniu gruntów wraz z powstaniem państwowych gospodarstw rolnych w okresie PRL. W ostatnim dziesięcioleciu Anacamptis (Orchis) morio podawany był z jednego stanowiska z terenu Bieszczadzkiego Parku Narodowego (Kucharzyk 1999). Skrajnie nieliczna populacja została tam odnaleziona na łące na skraju drogi do Wetliny, na wysokości 675 m n.p.m. Z informacji uzyskanych od autora tej notatki wynika, ze stanowisko prawdopodobnie zanikło. |
 |
 |
Kolejne dwa, znacznie liczniejsze stanowiska, zostały odnalezione na świeżych łąkach (Arrhenatheretum elatioris). W obydwu przypadkach zachowana jest właściwa dla ochrony gatunku ekstensywna gospodarka łąkarska połączona z okresowym wypasem krów. Najliczniejsze, składające się z przeszło stu kwitnących osobników, stanowisko w całości położone jest na gruntach Skarbu Państwa pozostających w zarządzie Nadleśnictwa Baligród. Storczyki samicze rosną tutaj na łące o wystawie wschodniej na wysokości 510 m n.p.m. Ostatnie, trzecie stanowisko liczy kilkanaście okazów kwitnących. Położone jest częściowo na gruntach Nadleśnictwa Baligród i gruntach prywatnych. W tym przypadku łąka, na której rosną storczyki samicze ma wystawę północną i położona jest na wysokości około 530 m n.p.m. W obydwu wymienionych przypadkach zachowanie ciągłości istnienia poszczególnych subpopulacji gwarantuje wyłącznie utrzymanie tradycyjnej gospodarki łąkarskiej uzupełnianej okresowym przepasaniem przez krowy.
Liczebność i dynamika odnalezionych subpopulacji storczyka samiczego Anacamptis (Orchis) morio będzie monitorowana. Biorąc pod uwagę fakt, że najliczniejsze stanowisko w całości położone jest na gruntach Skarbu Państwa należy niezwłocznie podjąć działania w kierunku jego ochrony poprzez utworzenie użytku ekologicznego z zachowaniem dotychczasowego użytkowania. Być może w przyszłości na terenie Bieszczadów Zachodnich uda się odnaleźć kolejne stanowiska tego ginącego we florze Polski storczyka.
Opracowanie: Marcin Scelina
(marzec 2009r.)
(marzec 2009r.)
Literatura:
Bernadzki L. 2001, Orchis morio.
Kaźmierczakowa R., Zarzycki K. (red.), Kraków 2001, Polska Czerwona Księga Roślin, s. 556-558.
Kucharzyk S., 1999, Notatki florystyczne z terenu Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Roczniki Bieszczadzkie 7: s. 405-407.
Zarzycki K., Szelag Z., 2006, Red list of the vascular plants In Poland.
Mirek Z., Zarzycki K., Wojewoda W., Szeląg Z., Kraków 2006, Red list of plants and fungi In Poland, s. 9-20.
wróć